Samen voor een mooi en duurzaam Gelderland

Skip navigation MENU

Opinie: Noordtak Betuweroute is geen passend antwoord op bestaande problemen

Geplaatst op 07-04-2022 in Nieuws.

Goederenvervoer over spoor wurmt zich in Oost-Nederland door dichtbevolkte gebieden, praktisch door de achtertuin van vijftigduizend mensen. Op zoek naar een oplossing voor risico’s en overlast wordt nu gekeken naar een noordelijke aftakking van de Betuweroute, dwars door de Achterhoek en Twente.

Deze ‘Noordtak’ is echter geen oplossing die past bij deze tijd, stellen Petra Souwerbren en Maarten Witberg van Natuur en Milieu Gelderland. Het brengt onherstelbare schade toe aan natuur en landschap, ten behoeve van een project dat niet past bij de kringloopeconomie waar we naar op weg zijn.

Het huidige goederenvervoer maakt gebruik van spoor dat ook voor personenvervoer wordt gebruikt. Het bestaande spoor is echter te krap voor deze combinatie. Daarbij veroorzaakt het geluidsoverlast, trillingen en veiligheidsrisico’s die de leefkwaliteit van zo’n vijftigduizend mensen aantasten. Terecht klinkt de roep om een oplossing. Maar is de Noordtak het antwoord?

Goederenvervoer zal veranderen

Ruwweg de helft van het goederenvervoer over de Betuweroute bestaat uit bulk, zoals erts, olie en kolen. Door de energietransitie zullen die volumes de komende  jaren fors afnemen.

De andere helft van het goederenvervoer betreft containervervoer, per vrachtschip aangevoerd van over de hele wereld en per trein de rest van Europa ingebracht. Deze goederenstroom van halffabricaten, massa- en vaak wegwerpproducten past totaal niet bij de ambities van het kabinet om in 2050 de transformatie naar een circulaire economie voltooid te hebben. Al in 2030, dus over minder dan acht jaar, moet de hoeveelheid primaire grondstoffen in Nederland met de helft zijn teruggebracht. De transitie naar de circulaire economie is ook onderdeel van de EU-Green Deal. Deze circulaire economie zal transport en logistiek fundamenteel veranderen, ook internationaal. De nadruk komt te liggen op minder verspilling van grondstoffen en meer recycling, reparatie en hergebruik. Ook de andere zogenoemde ‘r-strategieën’ gaan de goederenstromen beïnvloeden: met het toepassen van bijvoorbeeld refuse, rethink en reduce zullen er eenvoudigweg minder grondstoffen over de wereld vervoerd worden.

De impact hiervan op transport en logistiek is nog maar nauwelijks verkend. Een ingrijpend, duur en langdurig infrastructureel project zoals een goederenspoorlijn verdient op z’n minst accurate prognoses. Nu kiezen voor nieuwe goedereninfrastructuur is daarom voorbarig. We dreigen opgescheept te worden met peperdure infrastructuur die niet past bij de brede maatschappelijke opgave waar we tot 2050 voor staan.

Investeer niet in de oude economie, maar in de nieuwe

Het aanleggen van een nieuwe spoorverbinding voor goederentransport is dus niet de investering die we nodig hebben op weg naar de circulaire economie. De vraag hoort te zijn welke investeringen en welke infrastructuur nodig zijn om de circulaire economie dichterbij te brengen. Het gesprek over de rol van goederenvervoer in een duurzame economie lijkt nu al vernauwd tot een discussie over infrastructuuroplossingen. Dat is niet het creatieve en innovatieve gesprek dat we nodig hebben om ons voor te bereiden op de nieuwe economie.

Daarnaast is het belangrijk om te beseffen dat de potentie van de huidige Betuweroute niet optimaal gebruikt wordt. De volwaardige aansluiting van de Betuweroute op het spoornet in Duitsland is al meer dan tien jaar vertraagd. Dit vormt een rem op de benutting van de Betuweroute zelf, die nog lang niet aan de volledige capaciteit zit. Daardoor is het gebruik van goederentreinen over personentracés, inclusief bijbehorende overlast, veel intensiever dan ooit de bedoeling is geweest.
Laten we dus vooral inzetten op optimaal gebruik van recent ontwikkelde infrastructuur voordat we een geheel nieuw en risicovol project uit de grond stampen. Met dat project zullen we overlast en veiligheidsrisico’s simpelweg verplaatsen naar andere gebieden en andere inwoners en daarbij onze kostbare landschappen en natuur onherstelbare schade toebrengen.

Warnemünde

In de gesprekken over de Noordtak zal verwezen worden naar “Warnemünde”. Dat betreft een overeenkomst uit 1992, soms betiteld als verdrag, waarin Nederland en Duitsland afspraken maken over een noordelijke en zuidelijke aftakking van de Betuweroute. Het wordt tijd om die overeenkomst nogmaals tegen het licht te houden. Dertig jaar geleden was er immers nog geen klimaatakkoord van Parijs, EU-Green Deal en doelstelling voor een circulaire economie.

Dit is de opgave waar de sector goederenvervoer voor staat: los de bestaande problemen op, maar creëer geen nieuwe. Afwenteling is écht niet meer van deze tijd. Dat moet het richtsnoer zijn in de zoektocht, samen met Duitsland en Oost-Nederland, naar oplossingen waarbij leefomgeving, milieu, natuur en mens centraal staan.

Dit artikel is gepubliceerd in de Gelderlander van 7 april 2022. Op 8 april 2022 brengt een aantal Tweede Kamerleden een bezoek aan Oost-Nederland in verband met de Noordtak.

Maarten Witberg
Maarten Witberg
Maarten Witberg, medewerker Ruimte en gebiedsontwikkeling