Samen voor een mooi en duurzaam Gelderland

Skip navigation MENU

Lokale natuurbescherming: waar moet je op letten?

Geplaatst op 27-01-2022 in Nieuws.

Burgers en lokale groepen kunnen een belangrijke rol spelen bij de bescherming van de natuur in hun omgeving. Daarbij is het handig te weten hoe bestuurlijke processen zijn ingericht, welke wet- en regelgeving van toepassing is en wie betrokken zijn bij de besluitvorming. Waar moet je op letten?

Dit artikel is gebaseerd op een webinar dat onze collega Bernhard Oosting in januari 2022 verzorgde ter gelegenheid van zijn afscheid van Natuur en Milieu Gelderland. Hij heeft ruim zeventien jaar voor ons gewerkt op het gebied van natuurbescherming en ruimtelijke ordening.


Omgevingsrecht en de natuur

Waarom delft biodiversiteit zo vaak het onderspit in het omgevingsrecht?

Op dit moment is de natuurtoets in de omgevingsvergunning – mag een ontheffing of vergunning verleend worden of is bescherming van een bepaald (leef)gebied nodig -, vaak te kort door de bocht. Zo wordt bijvoorbeeld wel gekeken of bepaalde bedreigde soorten in het desbetreffende gebied voorkomen. Maar er wordt niet gekeken naar het grotere plaatje, naar het ecosysteem dat nodig is voor het behoud van die bedreigde soorten. Ook natuurlijke omgeving waar een bedreigde soort zelf niet voorkomt, maar die wel deel uitmaakt van het ecosysteem van een bedreigde soort, is kostbaar. Maar dat wordt in de toets niet meegenomen. Hierdoor kan waardevolle natuur toch verloren gaan.

Waarom wordt er ogenschijnlijk zo weinig gehandhaafd rondom natuurwetgeving in Nederland?

Regelmatig krijgen we vragen van inwoners van Gelderland over de handhaving van natuurwetgeving in Nederland. Naast dat het vaak lastig is om uit te zoeken welke instantie mag handhaven, is het ook nog eens de vraag of de bevoegde persoon gaat handelen op de klacht. Vaak is het probleem een tekort aan capaciteiten of staat handhaving van natuurwetgeving niet op het prioriteitenlijstje.

Helaas heerst er daarnaast ook een gedoogcultuur rondom (het verlenen van) vergunningen of wordt het handhavingsprobleem ‘opgelost’ door naar manieren te zoeken om toch een vergunning te regelen.

Hoe dan wel?

Er zijn verschillende strategieën om als burger of (werk)groep toch een besluit tegen het licht te laten houden.

Zienswijzen en bezwaar

Hoewel het per gemeente erg wisselt hoe men reageert op zienswijzen en bezwaren, kan het toch effectief zijn om naar de lokale overheid te stappen. Het succes van het indienen van zienswijzen en bezwaren hangt af van verschillende factoren:

  • Houding van partijen: een welwillende houding van initiatiefnemer en college om in gesprek te gaan kan voor meer succes zorgen.
  • Timing: zorg dat je zo vroeg mogelijk aan tafel zit. Vaak vindt er zogenoemd ‘vooroverleg’ plaats. Dit is in principe een formele stap die de gemeente met andere overheden zet. Veel gemeenten betrekken ook belangenbehartigers bij dit overleg. In de nieuwe omgevingswet krijgt participatie ook een belangrijker rol: iemand die iets wil, moet in principe de belanghebbenden tijdig betrekken.
  • Goede onderbouwing: een goed verhaal biedt een betere onderhandelingspositie.
  • Weet wie je aanspreekt: in gesprek gaan met de gemeenteraad heeft meestal gering effect, tenzij er sprake is van een sterke lobby of een breed verzet. Het is vaak effectiever om contact te zoeken met een ambtenaar.

Mediation

Er hoeft niet altijd sprake te zijn van strijd tussen partijen. Een mooie strategie die gericht is op samenwerking is mediation. Een voorbeeld hiervan is de casus Recreatiepark Paasheuvel Vierhouten. In overleg werd tussen gemeente en eigenaren een uitgangspunt bepaald. Dit werd vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst en aan de hand hiervan werd het bestemmingsplan aangepast. Het resultaat was een aantal randvoorwaarden, zoals het aanplanten van boomgaarden en het aanpassen van de verlichting op het terrein. Als tegenprestatie werd op grond van de gemaakte afspraken het bezwaar ingetrokken.

Beroep

In beroep gaan is een tijdrovend en vaak ook kostbaar proces. Daarnaast moet je over veel juridische kennis beschikken óf iemand erbij betrekken die daarover beschikt. Ook zul je na moeten denken over het betrekken van deskundigen die eventuele tegenonderzoeken kunnen opstellen.

In beroep gaan kan echter ook veel opleveren. Zo kan een succesvolle aanpak tijdwinst en een onderhandelingspositie opleveren, wat kan leiden tot wijziging of zelfs het afzien van plannen.

Er wordt geluisterd, en dan?

Uiteindelijk kom je in de fase terecht waarin je afspraken gaat maken. Je kunt het aan de gemeente over laten om dit met de desbetreffende partijen te doen. Het voordeel daarvan is dat je zelf uit de onderhandelingen kunt stappen en er verder geen tijd meer aan kwijt bent. Wanneer je betrokken blijft, heb je echter wel meer invloed op de afspraken die gemaakt worden.

In elk geval worden in deze fase bepaalde afspraken vastgelegd, in het bestemmingsplan of in een privaatrechtelijke overeenkomst bijvoorbeeld. Is er sprake van compensatie? Let er dan op dat randvoorwaarden als ‘hoe?’, ‘waar?’ en ‘ter waarde van hoeveel?’ vastgelegd worden. Houd dit zeker niet te vrijblijvend en zorg dat de afspraken duurzaam geldig blijven ook als bijvoorbeeld de eigendomssituatie verandert. Dit kan door een kettingbeding.

Je kunt er ook voor kiezen om een convenant vast te leggen. Dit is wat minder zwaar en berust meer op vertrouwen, maar kan door concrete afspraken alsnog als privaatrechtelijke overeenkomst beschouwd worden. Eerder noemde ik ook al de vaststellingsovereenkomst. Dit is een wederzijds afsprakenpakket dat voortvloeit uit mediation.

Liever vooraf goed geregeld dan achteraf slecht bezegeld

Het is altijd beter om vroeg bij plannen betrokken te zijn, dan achteraf besluiten te bevechten. Als alle betrokkenen al tijdens de planvorming mee kunnen ontwerpen en de kans krijgen om te participeren, wordt een project een gezamenlijk project.

Wij streven ernaar periodiek betrokken te zijn in overleg met wethouders over zaken die spelen. Daardoor krijgen wij de kans om zelf ook zaken te agenderen. Dit creëert een andere sfeer dan confrontatie en geeft een andere verhouding met het college.

De foto boven dit artikel betreft een actie rondom de Parklaan in Ede uit 2016, een situatie waarbij Bernhard actief betrokken is geweest (je ziet ‘m links op de foto). 

Els Sytsma
Els Sytsma
Els houdt jullie via de website en social media op de hoogte van nieuws en achtergronden rondom natuur en milieu in Gelderland. Ook houdt ze de agenda van de Provinciale Staten in de gaten, om waar nodig belangrijke input te leveren voor duurzame besluitvorming.