Samen voor een mooi en duurzaam Gelderland

Skip navigation MENU

Landbouw is probleem én oplossing biodiversiteit

Geplaatst op 16-05-2022 in Nieuws.

Al zolang ik me kan herinneren hoor ik dat landbouw één van de grootste veroorzakers is van de achteruitgang van de biodiversiteit. Dat is misschien wel zo, maar ik bekijk dat graag optimistisch: dan is landbouw dus ook de belangrijkste oplossing voor de crisis in de natuur. Door Thijs Fijen.

Landbouw heeft de natuur nodig. Denk aan bestuiving van gewassen, natuurlijke plaagbestrijding en vertering van gewasresten. De vraag waar ik in mijn onderzoek mee bezig ben is daarom: hoe kunnen landbouw en natuur elkaar versterken?

Landbouwgebied: van sink naar source

Op dit moment is het merendeel van de landbouwgebieden een kale en gevaarlijke omgeving voor biodiversiteit. We noemen dat een sink: bijna alle soorten die zich in dat gebied proberen te vestigen, houden dat niet vol. Enkel de soorten die heel goed aangepast zijn aan deze eentonige omgeving overleven – veelal plaaginsecten.

Koeien van Ekoboerderij ArinkIn plaats daarvan zouden landbouwgebieden een bron kunnen worden van biodiversiteit: een source. Dat doe je door diversiteit in het systeem aan te brengen. Niet eindeloze monotone raaigrasvelden, maar meer bloemen, overhoekjes en bomenrijen. Ook diversiteit in landbouwsystemen hoort daarbij, zoals akkers én weilanden, voedselbossen, strokenteelt en simpelweg meer verschillende gewassen. Ook daarmee creëer je diversiteit.

De natuur blijkt dan veerkrachtig te zijn. Een mooi voorbeeld daarvan is het project Boshommellandschap in het Geuldal, waar boeren, gemeenten en natuurorganisaties samenwerken om het landschap te verbeteren voor insecten. In het voorjaar van 2021, slechts drie jaar na de start van het project, werd de boshommel aangetroffen – ooit vrij algemeen, sinds de jaren vijftig zeer zeldzaam en al veertien jaar helemaal niet meer aangetroffen.

Landbouw en natuur: hoe het samen kan

Allereerst heeft de natuur een hogere grondwaterstand nodig. Door het te lage grondwaterpeil nu gaan bijvoorbeeld veel bomen en struiken dood en komt hoogveen droog te staan waarbij veel CO2 vrij komt. Deze verdroging komt bovenop de vermesting en verzuring van de verhoogde stikstofdepositie. Met een hogere grondwaterstand kunnen de ecosystemen veel beter tegen een stootje van buitenaf. Het is niet het enige wat er moet gebeuren, maar het is wel een hele belangrijke stap.

Een andere belangrijke stap is om rondom Natura 2000-gebieden een bufferzone aan te leggen met natuurinclusieve, duurzame, agro-ecologische of kringlooplandbouw. Hoe je het ook noemt, ze gaan uit van dezelfde principes, namelijk landbouw mét de natuur in plaats van ertegen in. Op die manier heeft de stikstofdepositie minder effect op Natura 2000-gebieden. Vanuit de Omgevingswet kan de overheid (provincie of gemeente) een bufferzone aanwijzen waarin alleen deze vormen van duurzame landbouw zijn toegestaan. Er zijn voorzichtige bewegingen die kant op, ook binnen Provincie Gelderland, maar de implementatie moet wel gerealiseerd worden.

Een Gelderland vol leven

Misschien wel Gelderlands zeldzaamste soort is de kleine heivlinder. Dit was halverwege de jaren vijftig een vrij algemene soort in Gelderland, Utrecht en Limburg. Nu komt ‘ie alleen nog sporadisch voor op het Kootwijkerzand. Als we niks doen aan de oorzaken (verzuring en beperkt beheer) zijn we deze soort kwijt en komt ‘ie nooit meer terug. En dat geldt voor meer diersoorten. Het positieve is dat veel diersoorten veerkrachtig zijn: als het gebied weer geschikt is, komen ze er vanzelf weer bovenop.

Alleen, als we over vijftig jaar een provincie vol biodiversiteit willen, dan moeten we onmiddellijk beginnen met ons landbouwsysteem te verduurzamen. Initiatieven zijn er genoeg, zoals bijvoorbeeld Herenboeren, burgerboerderij De Patrijs, Land van Ons, Aardpeer en coöperatie Veld en Beek in Wageningen. De bal ligt echter bij de overheid, voor een langetermijnvisie op financiering, regelgeving en handhaving.

Het kan: voedsel verbouwen terwijl we goed zijn voor de natuur. Dus waar wachten we nog op?!


Thijs Fijen is universitair hoofddocent Plantenecologie en Natuurbeheer aan de Wageningen Universiteit. Dit artikel is eerder verschenen in onze jubileumbundel #Gelderland2071, ruimte en landschap over vijftig jaar. Wilt u de bundel downloaden (gratis) of bestellen? Dat kan hier.

 

Fotocredits:
Foto bovenaan: Colletus daviesanus door Jochem Kühnen
Dan twee foto’s van Ekoboerderij Arink in Lievelde.
De foto van de Kleine heivlinder is van Makamuki via Pixabay.

Els Sytsma
Els Sytsma
Els houdt jullie via de website en social media op de hoogte van nieuws en achtergronden rondom natuur en milieu in Gelderland. Ook houdt ze de agenda van de Provinciale Staten in de gaten, om waar nodig belangrijke input te leveren voor duurzame besluitvorming.