Samen voor een mooi en duurzaam Gelderland

Skip navigation MENU

Laat druk op elektriciteitsnet de energietransitie niet in de weg zitten

Geplaatst op 04-02-2022 in Nieuws.

Er dreigt een kink in de kabel van de energietransitie: onze stroomnetten blijken ontoereikend voor de plannen om duurzame energie op te wekken zoals die zijn beschreven in de Regionale Energiestrategieën (RES). De Natuur en Milieufederaties, Natuur & Milieu en Milieudefensie maken zich hier grote zorgen over. In een notitie zetten we op een rij welke risico’s de ‘netcongestie’ heeft voor een voortvarende en verantwoorde energietransitie. Ook geven we aan welke ingrepen noodzakelijk zijn om deze risico’s te vermijden.

Lees de notitie

De vraag naar netcapaciteit is fors toegenomen, maar het aanbod is niet evenredig meegegroeid. Daarom is in grote delen van Nederland ‘transportschaarste’ ontstaan. In die gebieden is op het electriciteitsnet geen ruimte meer voor nieuwe energieprojecten met een grootverbruikersaansluiting.

Risico’s én oplossingen voor de energietransitie

De drukte op het net betekent dat overheden en ontwikkelaars misschien niet alle plannen voor zonne- en windenergie kunnen uitvoeren. Wij zien daarin drie grote risico’s voor de energietransitie. Hieronder lopen we ze langs en geven we mogelijke oplossingen aan.

Risico 1: Vertraging Nederlandse klimaataanpak

De regioplannen uit de RES’es zouden moeten leiden tot 35 TWh aan groene stroom uit ‘grootschalig zon en wind op land’ in 2030. Hierbij is trouwens nog geen rekening gehouden met de extra CO2-reductie zoals die in het coalitieakkoord is opgenomen. Zonder een snelle oplossing voor de netcongestie komt dit onderdeel ernstig onder druk te staan. Een vertraging van vijf tot tien jaar is niet te rijmen met de versnelling die we mondiaal moeten inzetten om de klimaatverandering binnen acceptabele marges te houden. Bovendien: we weten in Nederland al een hele tijd dat het aandeel (hernieuwbare) elektriciteit in de energiemix exponentieel zal toenemen. Nu is het moment voor het Rijk om vooruit te kijken en de regie te pakken, zodat netcongestie niet de showstopper wordt van de energietransitie. Alle hens aan dek dus om deze vertraging zoveel mogelijk te voorkomen. Dat kan via twee sporen die tegelijk bewandeld moeten worden.

• Spoor #1: netbeheerders in staat stellen versneld netverzwaringen door te voeren. Zij geven aan behoefte te hebben aan meer financiële steun van het Rijk, ook om extra vreemd vermogen te kunnen aantrekken, en aan geschoold personeel. Bij de realisatie van netverzwaringen is extra ondersteuning en expertise wenselijk, ook voor lokale overheden, om de afstemming op ruimtelijke planprocessen en procedures efficiënt te laten verlopen.

• Spoor #2: beter gebruik maken van de huidige netcapaciteit. Bijvoorbeeld door standaard congestiemanagement te gaan toepassen, waarbij grote vragers en aanbieders van stroom worden afgeregeld op piekmomenten. Andere ideeën: het loslaten van de ‘storingsreserve’ zodat reservetransformaten ook benut kunnen worden; systeemintegratie waarbij lokale afstemming van vraag en aanbod centraal staat, onder meer door clusterlocaties van wind en zon te creëren; en verduidelijking van de regels over fysieke versus contractuele congestie. Dit vraagt in ieder geval om meer experimenteerruimte voor netbeheerders om proactief te kunnen handelen en om een actievere stimulering van energie-opslagtechnieken, bijvoorbeeld via de SDE++ regeling.

Risico 2: Afbreuk enthousiasme en draagvlak voor energietransitie

Minstens zo belangrijk zijn de demotiverende effecten van de netcongestie. We zien dat in de regio’s een precair proces is doorlopen om tot een gedragen en begrijpelijk verhaal te komen over de inpassing van zonnevelden en windmolens. De huidige netcongestie verstoort dat verhaal waar het de timing, volgorde en locatiekeuze van nieuwe projecten beïnvloedt. Dat is slecht voor de moraal bij burgers, lokale energie-initiatieven en beleidsmakers, het geeft een gevoel van willekeur. Lokale politici wijzen ons erop dat de netproblemen koren op de molen zijn van uitgesproken tegenstanders van deze energieprojecten. Kortom, onze zorg is dat van uitstel ook afstel komt.

Hoe voorkomen we de afbreuk van enthousiasme en draagvlak? Door zo snel mogelijk een nieuw perspectief te ontwikkelen om toch vooruit te kunnen. Het is belangrijk dat het Rijk samen met o.a. netbeheerders, ontwikkelaars en lokale overheden een routekaart en actieprogramma uitwerkt – maar óók een communicatieplan voor een heldere en begrijpelijke informatievoorziening naar burgers en politici. Daarin graag ook aandacht voor de ruimtelijke impact van de netverzwaring zelf.

Risico 3: Lokale overheden verliezen regie ruimtelijke inpassing

Tot slot geven gemeenten en provincies aan graag de regie te willen houden op locatiekeuze en inpassing van nieuwe projecten. Hierover leven op dit moment nog veel vragen. In de regio’s zijn uitgebreide ruimtelijke zoekprocessen doorlopen om te bepalen waar en hoe energieprojecten op draagvlak kunnen rekenen. Gemeenten starten maatschappelijke tenders om te kunnen filteren op projecten van een hoge kwaliteit: zorgvuldige omgang met natuurwaarde, veel lokale meerwaarde, 50 procent lokaal eigendom, et cetera.

De komende jaren zullen netbeheerders beperkt en stapsgewijs nieuwe capaciteit beschikbaar stellen. Lokale overheden moeten kunnen (blijven) bepalen wie hierop aanspraak maakt. Ook moeten gemeenten en eventueel provincies het mandaat behouden om – samen met de lokale gemeenschap – te beslissen over de gewenste volgorde en samenstelling. Het lijkt ons een slechte ontwikkeling als netbeheerders een selectie maeken op basis van first come first serve. Als de lokale overheid hierover geen regie houdt, betekent dat potentiële schade voor natuur en landschap in Nederland en voor de balans tussen zon- en windinitiatieven.

Zorgvuldigheid troef

De situatie rond netcongestie in Nederland is urgent en vraagt dringend om meer aandacht en actie vanuit het Rijk. Een vooruitziende blik, investeringen in de toekomst én een stevige regie van nationale en regionale overheden zijn daarbij essentiële ingrediënten. De komende tijd zal gezocht moeten worden naar slimme, innovatieve netoplossingen en geleidelijk meer netcapaciteit beschikbaar komen. Juist in die fase is ook zorgvuldigheid troef: kies voor een integrale benadering waarin de belangen van natuur, landschap en omwonenden niet ondersneeuwen.

Lees de notitie

Nando Habraken on Email
Nando Habraken
Nando Habraken
Duurzame energie en circulaire economie
Nando is onze specialist op het gebied van duurzame energie en circulaire economie. Hij zet zich in voor goede participatieve processen in de energietransitie, zoals de RES-sen. Meer weten? Neem contact op via email of bel naar 06-11622491.