Skip navigation MENU

Waarom de energietransitie pijn doet, maar toch door moet gaan (en hoe)

Geplaatst op 28-06-2021 in Nieuws.

In de Gelderlander verscheen op 26 juni een iets ingekorte versie van onderstaand opinieartikel over wat als een ‘duivels dilemma’ kan voelen: Gaan we over naar duurzame energie ten koste van de natuur of beschermen we de natuur ten koste van het klimaat? Wat te doen?

Waarom de energietransitie pijn doet, maar toch door moet gaan (en hoe)

De afgelopen tijd komen veel mensen in actie tegen de komst van wind- en zonneparken in hun omgeving. De aantasting van natuur, landschap en leefomgeving is daarbij een belangrijk argument. Hiermee ontstaat een opvallende tegenstelling tussen oude bondgenoten: natuurbeschermers die zich verzetten tegen aantasting van onze toch al schaarse natuur staan ineens tegenover klimaatactivisten die de opwarming van de aarde willen tegengaan.

Als Natuur en Milieu Gelderland en Natuurmonumenten verenigen we beide belangen in het hart van onze organisaties: we willen de natuur beschermen én we zien de schadelijke gevolgen van de opwarming van de aarde en de urgentie om snel maatregelen te nemen. (De discussie over gezondheid en leefomgeving is óók belangrijk, daar gaan we in dit artikel niet op in.)

Een duivels dilemma

Het lijkt een duivels dilemma. Gaan we over naar duurzame energie ten koste van de natuur of beschermen we de natuur ten koste van het klimaat? Wat te doen?

Om een antwoord op die vraag te formuleren, grijpen we eerst terug op de reden van de energietransitie. Waarom is dat nodig? Zijn er geen betere alternatieven?

In het Klimaatakkoord van Parijs (2015) is een bovengrens vastgelegd van twee graden opwarming ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Vanaf twee graden opwarming worden namelijk processen in gang gezet die nooit meer terug te draaien zijn: het ijs rond de Noordpool zal compleet smelten en ecosystemen worden voor altijd verwoest.

Broeikasgassen, waaronder CO2, houden de warmte van de zon vast waardoor de aarde opwarmt. Het gebruik van fossiele brandstoffen is een belangrijke oorzaak van CO2-uitstoot. Dat gebruik moet daarom drastisch en snel naar beneden, om te voorkomen dat het proces van vernietiging van ecosystemen onomkeerbaar wordt.

Met het opstellen van de Regionale Energiestrategieën, die deze maand worden vastgesteld, is daarom onderzocht waar we in Nederland duurzame energie kunnen opwekken. We zien echter dat door de focus op duurzame energie de belangen van natuur en landschap ondergesneeuwd dreigen te raken.

Kunnen we niet wachten tot betere oplossingen beschikbaar zijn?

De technische ontwikkelingen gaan razendsnel. We verwachten dat in de komende decennia technieken worden ontwikkeld die een minder grote aanslag zullen doen op ruimte en landschap. Dan is het een logische vraag of we niet beter kunnen wachten voordat we nu met wind- en zonneparken zulke ingrijpende maatregelen nemen.

Helaas staan die ontwikkelingen nog in de kinderschoenen en zijn ze voorlopig niet voldoende om aan de energiebehoefte te voldoen. Zoals gezegd: we hebben geen tijd om daarop te wachten.

Kan dat niet ergens anders?

Windmolens op zee. Zonneparken in de Sahara. Alle bedrijfsdaken vol zonnepanelen. Er zijn ideeën genoeg om duurzame energie op te wekken zonder dat het ons landschap direct aantast. We juichen alle ideeën toe voor onderzoek en optimaal benutten. Daarbij moeten we wel bedenken of alternatieven realistisch en geopolitiek wenselijk zijn.

Afhankelijk worden van energievoorziening uit Afrika of het Midden-Oosten is risicovol. De energie opgewekt door wind op zee is al in de plannen opgenomen en nodig om in de energiebehoefte van industrie te voorzien. Daarbij komt dat veel energie verloren gaat tijdens transport over grote afstanden. De mogelijkheden om energie in batterijen op te slaan is nog zeer beperkt. Lang niet alle dakconstructies van bedrijven zijn geschikt voor de installatie van zonnepanelen en het elektriciteitsnet is nog niet altijd in staat om de opgewekte energie te verwerken.

De conclusie is dat wind- en zonneparken op dit moment nog noodzakelijk zijn; waarbij we uitgaan van tijdelijkheid voor een periode van twintig jaar.

Hoe dan wel?

We benoemen drie aspecten om de energietransitie in volle vaart door te zetten terwijl de zorgen van bewoners en natuur- en landschapsbeschermers worden geadresseerd.

Ten eerste: ruimte in Gelderland is schaars. We pleiten daarom voor bovenregionale regie op het zoeken van locaties voor wind. Gebrek aan regie zal leiden tot een landschap waarin wind- en zonneparken als confetti rondgestrooid zijn. Aanvullende maatregelen, zoals subsidies waarmee bedrijfsdaken geschikt gemaakt kunnen worden voor zonnepanelen, kunnen ook bijdragen aan zuinig ruimtegebruik.

Ten tweede: het belang van natuur en landschap moet expliciet worden meegewogen bij locatiekeuzes. Dat sluit bepaalde locaties uit, bijvoorbeeld in of pal naast natuurgebieden. Het geeft ook een expliciete opdracht mee voor de uiteindelijke gekozen locaties om daar de natuurwaarden te bevorderen en zo een natuurinclusieve energietransitie tot stand te brengen. De kennis hoe dat te doen is al beschikbaar.

Ten derde: zorg voor betrokkenheid van de bewoners. Dat vraagt om zorgvuldig luisteren, concreet reageren op bestaande zorgen en het verdelen van lasten en lusten. Het is niet voor niets dat vijftig procent lokaal eigenaarschap een belangrijk streven is bij de energietransitie. Ook het creëren van gewenste functies, zoals recreatie, kan helpen om de balans voor de omgeving te verbeteren. Met het oog hierop is het concept voor energietuinen ontwikkeld.

Hoopvol

De vele protesten maken duidelijk dat mensen belang hechten aan hun omgeving en bereid zijn zich daarvoor in te zetten. Ook zien we veel mensen die op eigen initiatief duurzame energie op gaan wekken, hun huis verduurzamen en op andere manieren hun ecologische voetafdruk proberen te verkleinen. Individueel lijken dit kleine stappen, maar het staat symbool voor een brede maatschappelijke beweging richting een duurzame samenleving. Dat biedt hoop. Daarom blijven wij ons vol goede moed inzetten voor zowel de energietransitie als de bescherming en versterking van de natuur. Allebei is noodzakelijk voor een mooi en duurzaam Gelderland.

Alex de Meijer on EmailAlex de Meijer on Linkedin
Alex de Meijer
Alex de Meijer
Participatie, energie en water
Alex is onze specialist op het gebied van duurzame energie en water. Hij zet zich in voor wind- en zonneprojecten met een zo groot mogelijke inbreng van de lokale gemeenschap. Meer weten? a.de.meijer@natuurenmilieugelderland.nl, 06 4882 0433.